Осы Заң Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің отыз жылдығына байланысты, iзгiлiк қағидатын басшылыққа ала отырып қабылданды.

1-бап. Осы Заңның күші
Осы Заңның күші осы Заң қолданысқа енгізілгенге дейін қылмыстық құқық бұзушылық жасаған адамдарға қолданылады.

2-бап. Осы Заңда пайдаланылатын ұғымдар
Осы Заңда әлеумтік қауқарсыз тұлғаларға жататындар:
«Ардагерлер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабында айқындалған Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектері және оларға теңестірілген адамдар;
Қарулы Күштердің, басқа да әскерлер мен әскери құралымдардың, оның ішінде бұрынғы КСР Одағының, әскери немесе интернационалдық борышын атқару кезінде қаза тапқан немесе хабар-ошарсыз кеткен әскери қызметшілердің басқа тіркелген некеге тұрмаған жесірлері, сондай-ақ соғыс мүгедектерінің және оларға теңестірілген адамдардың әйелдері;
қылмыс жасаған кезде он сегіз жасқа толмаған адамдар;
осы Заң қолданысқа енгізілген күні елу жасқа толған және одан жоғары әйелдер, алпыс жасқа толған және одан жоғары ерлер;
осы Заң қолданысқа енгізілген күні жүкті әйелдер;
ата-ана құқықтарынан айырылмаған балалары бар, оның ішінде асырап алынған не қорғаншылықта және (немесе) қамқоршылықта жүрген, осы Заң қолданысқа енгізілген күні он сегіз жасқа толмаған не қылмыс жасаған және сотталған кезінде жасына қарамастан мүгедек балалар асырауында болған әйелдер;
осы Заң қолданысқа енгізілген күні кәмелетке толмаған балалардың жалғыз ата-анасы болып табылатын және ата-ана құқықтарынан айырылмаған ерлер.
осы Заң қолданысқа енгізілгенге дейін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен I, II топтағы мүгедек деп танылған адамдар.

3-бап. Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату
1. Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босатуға жататын адамдар:
1) қылмыстық теріс қылық және (немесе) онша ауыр емес қылмыстар жасағанғандар;
2) қылмыстық құқық бұзушылықпен келтірілген залалдары және басқа да талап-қарыздары жоқ немесе оны толығымен өтегендер.
2. Осы Заңның 2-бабыда көрсетілген әлеуметтік қауқарсыз тұлғалар ауырлығы орташа қылмыстар жасағандары үшін қылмыстық жауаптылықтан және негізгі жазадан босатылады.

3. Сотқа дейінгі тергеп-тексеру органдарының осы баптың 1,2-тармақтарының қолданылу аясына жататын қылмыстық істер қылмыстық процестік іс жүргізіші органмен қылмыстық жауаптылықтан босата отырып, тоқтатылуға жатады.
4. Соттың іс жүргізуіндегі осы баптың 1,2-тармақтарының қолданылу аясына жататын қылмыстық құқық бұзушылықтар, онша ауыр емес немесе орташа ауыр қылмыстар үшін қосымша жаза түрі міндетті түрде қарастырылғандар тек негізгі жазаның түрінен босатылуға жатады.
5. Осы баптың 1,2-тармақтарының қолданылу аясына жататын сотталған адамдар тек негізгі жазаның түрінен босатылуға жатады.

4-бап. Негізгі жазаның мерзімін және мөлшерін қысқарту
1. Осы Заңның 3-бабы 1,2-тармақтарының 2) тармақшасының қолданылуына жатпайтын ауырлығы орташа қылмыстар жасаған адамдарға негізгі жазаның мерзімдері немесе мөлшері екіден бір бөлігіне қысқартылады.
2. Жазасын өтеп жатқан немесе әзір оны орындамаған осы Заңның 2-бабында көрсетілген әлеуметтік қауқарсыз тұлғаларға жазасының өтелмеген немесе негізгі жазаның орындалмаған бөлігі екіден бір бөлігіне қысқартылады:
1) ауыр қылмыстар бойынша - екіден бір бөлігіне;
2) аса ауыр қылмыстар бойынша – төрттен бір бөлігіне қысқартылады.
3. Негізгі жазаның мерзімін және мөлшерін қысқарту осы Заңның 2-бабында көрсетілген әлеуметтік қауқарсыз тұлғаларды қоспағанда жазасын өтеп жатқан немесе әзір оны орындамағандар қылмыстық құқық бұзушылықпен келтірілген мүліктік залалды өтеген жағдайда немесе талап-қарыздары болмаған тұлғаларға:
1) ауыр қылмыстар бойынша - үштен бір бөлігіне;
2) аса ауыр қылмыстар бойынша – бестен бір бөлігіне қысқартылады.
4. осы 3-баптың қолданылуына жатпайтын жазасын өтеп жатқан немесе әзір оны орындамағандардың негізгі жазаның мерзімін және мөлшері:
1) ауыр қылмыстар бойынша - бестен бір бөлігіне;
2) аса ауыр қылмыстар бойынша – алтыдан бір бөлігіне қысқартылады.

5-бап. Рақымшылық жасау қолданылмайтын адамдар
Осы Заңның күші мына адамдарға:
1) кәмелетке толмағанның он төрттен он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке толмағанға қатысты жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыстар жасаған жағдайды қоспағанда, кәмелетке толмағандарға қатысты осындай қылмыстар жасаған, террористік қылмыстар, экстремистік қылмыстар, азаптаулар, сондай-ақ қылмыстардың қайталануы немесе қылмыстардың қауіпті қайталануы кезінде жаза тағайындалған кәмелетке толмағандарға; 
2) 1997 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде көзделген мынадай қылмыстар жасағандарға: зорлау (120-бап); нәпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану іс-әрекеттері (121-бап); он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынаста болу және нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге де іс-әрекеттер (122-бап), жыныстық қатынас жасауға, еркек пен еркектiң жыныстық қатынас жасауына, әйел мен әйелдiң жыныстық қатынас жасауына немесе нәпсiқұмарлық сипаттағы өзге де iс-әрекеттерге мәжбүр ету (123-бап), жас балаларды азғындату (124-бап);
3) 2014 жылғы 3 шiлдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде көзделген мынадай қылмыстар жасағандарға: зорлау (120-бап); сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылық әрекеттері (121-бап); он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынас немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттер жасау (122-бап), жыныстық қатынас жасауға, еркек пен еркектiң жыныстық қатынас жасауына, әйел мен әйелдің жыныстық қатынас жасауына немесе сексуалдық сипаттағы өзге де әрекеттерге мәжбүр ету (123-бап), жас балаларды азғындық жолға түсіру (124-бап);
4) жеке адамға қарсы ауыр және (немесе) аса ауыр қылмыстар жасағандарға; 
5) адамның өміріне және денсаулығына қауіпті адам өміріне қол сұғушылықпен не зорлық-зомбылықпен ұштасқан және біріктірілген, 1997 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде көзделген мынадай қылмыстар жасағандарға: кәмелетке толмаған адамды қылмыстық iске тарту (131-баптың үшінші бөлігі); кәмелетке толмаған адамды қоғамға қарсы iс-әрекеттер жасауға тарту (132-баптың үшінші бөлігі); кәмелетке толмаған адамды жезөкшелікпен айналысуға тарту (132-1-баптың екінші бөлігі); кәмелетке толмағандарды саудаға салу (133-баптың екінші бөлігінің «в» тармағы); қарақшылық (179-бап); қорқытып алушылық (181-баптың екінші бөлігінің «а» тармағы, үшінші бөлігінің «б» тармағы); автомобильдi немесе өзге де көлiк құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иелену (185-баптың төртінші бөлігі); монополистік қызмет (196-баптың үшінші бөлігі); ақпаратты беруге мәжбүрлеу (227-6-баптың екінші бөлігінің 1-тармағы); экономикалық контрабанда (209-баптың екінші бөлігінің «в» тармағы); мәмiле жасауға немесе оны жасаудан бас тартуға мәжбүр ету (226-баптың екінші бөлігінің «б» тармағы); жекеше күзет қызметi қызметшiлерiнiң өкiлеттiктерiн асыра пайдалану (230-бап); өкiмет өкiлiне қатысты күш қолдану (321-баптың екінші бөлігі); сот төрелiгiн немесе алдын ала тергеудi жүзеге асырушы адамның өмiрiне қол сұғу (340-бап); сот төрелiгiн жүзеге асыруға немесе алдын ала тергеу жүргiзуге байланысты қорқыту немесе күш көрсету әрекеттерi (341-баптың төртінші бөлігі); жалған жауап беруге немесе жауап беруден жалтаруға, жалған қорытынды беруге не қате аударуға сатып алу не мәжбүр ету (354-баптың төртінші бөлігі); бас бостандығынан айыру орнынан, тұтқындаудан немесе қамаудан қашу (358-баптың екінші бөлігінің «б» тармағы); қылмыстық-атқару мекемесі әкімшілігінің заңды талаптарына бағынбау (360-баптың үшінші бөлігі); қоғамнан оқшаулауды қамтамасыз ететін мекеменің қызметкеріне не оның жақындарына, сондай-ақ сотталған адамға қатысты күш қолданамын деп қорқыту немесе олардың денсаулығына немесе өміріне қол сұғу (361-баптың үшінші және төртінші бөліктері); бастыққа қарсылық көрсету немесе оны қызметтiк мiндеттерiн бұзуға мәжбүр ету (368-баптың екінші, үшінші және төртінші бөліктері); бастыққа қатысты күш қолдану iс-әрекеттерi (369-бап); бiр-бiрiнiң арасында бағыныштылық қатынастары болмаған кезде әскери қызметшiлердiң арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық ережелерiн бұзу (370-баптың екінші бөлігінің «д» тармағы және үшінші бөлігі);
6) адамның өміріне және денсаулығына қауіпті адам өміріне қол сұғушылықпен не зорлық-зомбылықпен ұштасқан және біріктірілген, 2014 жылғы 3 шiлдедегі Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде көзделген мынадай қылмыстар жасағандарға: кәмелетке толмаған адамды қылмыстық құқық бұзушылықтар жасауға тарту (132-баптың үшінші бөлігі); кәмелетке толмаған адамды қоғамға жат әрекеттер жасауға тарту (133-баптың үшінші бөлігі); кәмелетке толмаған адамды жезөкшелікпен айналысуға тарту (134-баптың екінші бөлігі); кәмелетке толмағандар саудасы (135-баптың екінші бөлігінің 3-тармағы); қарақшылық (192-бап); қорқытып алу (194-баптың екінші және үшінші бөліктерінің 1-тармағы); автомобильдi немесе өзге де көлiк құралын жымқыру мақсатынсыз құқыққа сыйымсыз иеленіп алу (200-баптың төртінші бөлігі); ақпаратты беруге мәжбүрлеу (209-баптың екінші бөлігінің 1-тармағы); монополистік қызмет (221-баптың үшінші бөлігінің 2-тармағы); экономикалық контрабанда (234-баптың екінші бөлігінің 3-тармағы); мәмiле жасауға немесе оны жасаудан бас тартуға мәжбүрлеу (248-баптың екінші бөлігінің 2-тармағы); жекеше күзет қызметтерi қызметшiлерiнiң өкiлеттiктерiн асыра пайдалануы (252-баптың екінші бөлігі); билік өкiлiне қатысты күш қолдану (380-баптың екінші және үшінші бөліктері); құқық қорғау органы, арнаулы мемлекеттік орган қызметкерінің, әскери қызметшінің өміріне қолсұғушылық (380-1-бап); жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторға, жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мамандандырылған ұйым инспекторына, қорықшыға қатысты күш қолдану (380-2-баптың екінші және үшінші бөліктері); сот төрелiгiн немесе сотқа дейінгі тергеп-тексерудi жүзеге асыратын адамның өмiрiне қол сұғу (408-бап); сот төрелiгiн немесе сотқа дейінгі тергеп-тексерудi жүзеге асыруға байланысты қорқыту немесе күш көрсету әрекеттерi (409-баптың төртінші бөлігі); жалған айғақтар беруді немесе айғақтар беруден жалтаруды, жалған қорытынды беруді не қате аударуды параға сатып алу немесе оларға мәжбүрлеу (422-баптың төртінші бөлігі); бас бостандығынан айыру орындарынан, қамақтан немесе күзеттен қашу (426-баптың екінші бөлігінің 2-тармағы); қылмыстық-атқару мекемесі әкімшілігінің заңды талаптарына бағынбау (428-баптың үшінші бөлігі); қоғамнан оқшаулауды қамтамасыз ететін мекеменің қызметкеріне не оның жақындарына, сондай-ақ сотталған адамға қатысты күш қолдану қатерін төндіру немесе олардың денсаулығына немесе өміріне қол сұғу (429-баптың үшінші және төртінші бөліктері); бастыққа қарсылық көрсету немесе оны қызметтiк мiндеттерiн бұзуға мәжбүрлеу (438-баптың екінші бөлігінің 3-тармағы, үшінші және төртінші бөліктері); бастыққа қатысты күш қолдану әрекеттерi (439-баптың екінші бөлігінің 3-тармағы, үшінші және төртінші бөліктері); әскери қызметшiлер арасында бағыныштылық қатынастар болмаған кезде олардың арасындағы өзара қарым-қатынастардың жарғылық қағидаларын бұзу (440-баптың үшінші бөлігінің 4-тармағы және төртінші бөлігі);
7) ауыр және аса ауыр сыбайлас жемқорлық қылмыстар жасағандарға;
8)  қылмыстық топ, ұйымдасқан топ, қылмыстық қоғамдастық (қылмыстық ұйым), трансұлттық ұйымдасқан топ, трансұлттық қылмыстық қоғамдастық (трансұлттық қылмыстық ұйым), тұрақты қарулы топ (банда), заңсыз әскерилендірілген құралым, террористік топ, экстремистік топ құрамында қылмыс жасағандарға;
9) бейбітшілік және адамзат қауіпсіздігіне, мемлекеттің конституциялық құрылысының негіздеріне және қауіпсіздігіне қарсы ауыр және аса ауыр қылмыстар жасаған адамдарға;
10) сенiп тапсырылған бөтен мүлiктi иемденiп алу немесе талан-таражға салу қылмысын жасағандар (2014 жылғы 3 шiлдедегі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 189-бабы төртінші бөлігінің 2-тармағы және 1997 жылғы 16 шілдедегі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 176-бабы төртінші бөлігінің «б» тармағы);
11) 2014 жылғы 3 шiлдедегі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 189-бабы төртінші бөлігінің 2-тармағы, егер олар мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкiлеттік берілген адам не оған теңестiрiлген адам не лауазымды адам не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам жасаса, егер олар өзiнiң қызмет бабын пайдалануымен ұштасса;
12) қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке, халық денсаулығына және имандылыққа қарсы ауыр және (немесе) аса ауыр қылмыстар жасаған адамдарға; 
13) адамның, екi немесе одан да көп адамның өлiмiне әкеп соққан бұзуымен байланысты абайсызда қылмыстар жасағандарға;
14) Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 188-бабы үшінші бөлігінің 2) тармағында, 190-бабы үшінші бөлігінің 3) және 4) тармақтарында, 191 бабы екінші бөлігінің 2)  тармағында, 188-1, 217, 299-1, 335, 337, 339, 340, 341, 345-1, 346 баптарында көзделген қылмыс жасағандар;
15) 2014 жылғы 3 шiлдедегі Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 190-бабы төртінші бөлігінің 2-тармағында, егер олар мемлекеттiк функцияларды орындауға уәкiлеттік берілген адам не оған теңестiрiлген адам не лауазымды адам не жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адам жасаса, егер олар өзiнiң қызмет бабын пайдалануымен ұштасса;
16) өлім жазасы кешірім жасау тәртібімен өмір бойына бас бостандығынан айыруға, сондай-ақ  өмір бойына бас бостандығынан айыру тағайындалған адамдарға;
17) оларға қатысты жаза орындалғандарға және жазаны өтеп шыққандарға;
18) қылмыстардың жиынтығы болған кезде, егер олардың бiреуі осы Заңның қолданылу аясына жатпайтын болса; 
19) үкімдердің жиынтығы болған кезде, егер олардың бiреуі осы Заңның қолданылу аясына жатпайтын болса; 
20) осы Заңды қолданысқа енгізген  күні Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару кодексінің 130-бабына сәйкес жазаны өтеудің белгіленген тәртібін қасақана бұзушылар деп танылған адамдарға, немесе жаза өтеу мерзімінде қасақана қылмыс жасаған адамдарға қолданылмайды.

6-бап. Рақымшылық жасауды қолдану шарттары
1. Осы Заңның 4-бабында көзделген өтелмеген немесе орындалмаған жаза мерзімі немесе мөлшері осы Заң қолданысқа енгiзiлген күнінен есептеледi.
2. Жазаны орындайтын мекемелер мен органдар осы Заңның уақтылы орындалуын қамтамасыз ету мақсатында соттарға мынадай құжаттарды:
1) жазаны одан әрі өтеуден босату туралы не тағайындалған жаза мерзімін қысқарту туралы ұсынуды;
2) сот үкімінен үзінді көшірмені (оған енгізілген өзгерістермен қоса, егер мұндай өзгерістер болса);
3) осы Заң қолданысқа енгізілетін күнге жазаның өтелген және қалған мерзімі туралы мәліметтерді;
      4) сотталған адамның жеке немесе бақылау ісін;
      5) осы Заңның 2-бабында аталған әлеуметтік қауқарсыз адамдардың мәртебесін растайтын құжаттарды ұсынуға міндетті.
3. Қылмыстық процестік іс жүргізуші, жазаны орындайтын мекемелер мен органдар осы Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап алты ай ішінде оның орындалуын қамтамасыз етуге міндетті. 

7-бап. Қазақстан Республикасының соттары соттаған, бiрақ жазасын оның шегiнен тыс жерлерде өтеп жүрген, сондай-ақ Қазақстан Республикасына жазасын өтеу үшін берілген адамдарға рақымшылық жасауды қолдану
Қазақстан Республикасының соттары соттаған, бiрақ жазасын оның шегiнен тыс жерлерде өтеп жүрген адамдарға, сондай-ақ Қазақстан Республикасына жазасын өтеу үшін берілген адамдарға рақымшылық жасауды қолдану туралы мәселенi Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттардың негiзiнде және Қазақстан Республикасы қылмыстық процестік кодексімен шешіледі.

8-бап. Осы Заңды іске асыру жөніндегі шаралар
1. Қазақстан Республикасының Үкiметі және облыстардың, республикалық маңызы бар қалалар мен астананың жергілікті атқарушы органдары:
1) рақымшылық жасау бойынша жазадан босатылған және зайыбы (жұбайы) немесе жақын туыстары жоқ I және II топтағы мүгедектер мен жасының егде тартуына байланысты өзiн-өзi күте алмайтын адамдарды стационарлық үлгiдегi медициналық-әлеуметтiк мекемелерге (ұйымдарға) орналастыру;
2) босатылған кәмелетке толмағандарды ата-аналарының немесе олардың орнындағы адамдардың не мамандандырылған мемлекеттік органның қадағалауына беру;
3) сот үкiмiмен тағайындалған, осы Заң қолданысқа енгiзiлетін кезде үкiмді орындау барысында аяқталмай қалған ем қабылдаудың жалғастырылуын қамтамасыз ету;
4) рақымшылық жасау бойынша жазадан босатылғандарды белгiлi бiр тұрғылықты жері жоқ адамдарға арналған әлеуметтiк бейiмдеу орталықтарына орналастыру жөнiнде шаралар қабылдасын;
5) еңбекке қабілетті мкемелерден босатылған тұлғалардыеңбекпен қамтамасыз ету, Қазақстан Республикасы заңнамаларына сәйкес әлеуметтік және басқа да көмектер көрсетілсін;
6) осы Заң қолданылған шетел азаматтары және азматтығы жоқ адамдар Қазақстан Республикасынан тысқары жерге жіберілсін.

9-бап. Осы Заңды қолданысқа енгізу тәртібі
Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгiзiледi.